Sąd nad Judaszem i Purim

purim.jpg
W 2005 r. Światowy Kongres Żydów dopatrzył się antysemityzmu w scenach pasyjnych Wielkiego Piątku w Kalwarii Zebrzydowskiej, odgrywanych tam od 400 lat. Teraz dopatrzył się antysemityzmu w ludowym obrzędzie "sądu nad Judaszem" w Pruchniku na Podkarpaciu, który w polskiej kulturze ludowej ma starą tradycję i żeby było śmieszniej wywodzi się z żydowskich obrzędów święta Purim.

Światowy Kongres Żydów i jego informatorzy być może o tym nie wiedzą. Jednakże na polskiej wsi przez stulecia popularne były w Wielki Piątek obrzędy zwane "Hamanem" lub "Amanem", wzorowane właśnie na obrzędach ludowych żydowskiego święta Purim. Np. w Limanowej w Wielki Piątek topiono w rzece Mordarce kukłę Hamana, mającą symbolizować Judasza. W innych miejscach też ją topiono lub symbolicznie chłostano i wyrzucano. Ale obrzęd ten chrześcijanie przejęli paradoksalnie od Żydów, którzy w święto Purim też niszczyli kukłę przedstawiającą Hamana. Można o tym szerzej poczytać w książce Ewy Banasiewicz-Ossowskiej pt. "Między dwoma światami. Żydzi w polskiej kulturze ludowej" (Wydawnictwo Atut, 2007).

Ów Haman był najwyższym urzędnikiem króla Persji, Achaszwerosza, i miał podsunąć swemu władcy pomysł wymordowania Żydów. Intryga została pokrzyżowana przez żonę Achaszwerosza – Żydówkę Esterę – która doprowadziła do ujawnienia zamiarów Hamana przed królem Persji. W konsekwencji Haman został powieszony. Na cześć tego wydarzenia, które miało mieć miejsce w V wieku p.n.e., Żydzi obchodzą właśnie święto Purim (Święto Losów).

Obrzędy ludowe dotyczące Judasza miały też swoje korzenie w tym, że Kościół katolicki zwalczając zwyczaje pogańskie próbował zastąpić np. topienie Marzanny topieniem Judasza. W żadnym razie nie było tu jakiejś intencji antysemickiej.

Polska najwidoczniej znajduje się pod baczną obserwacją Światowego Kongresu Żydów i ma miejsce z jego strony chęć udowodnienia światu, że nad Wisłą i Odrą kwitnie dziki antysemityzm. Dlaczego – nie będę wnikał. W Polsce był i jest antysemityzm, tak samo jak we Francji, Wielkiej Brytanii, Niemczech, USA itd. Należy go potępiać, jak każdy przejaw szowinizmu. Niemniej jednak doszukiwanie się antysemityzmu w każdym banale, w tym w kulturze ludowej, ośmiesza Światowy Kongres Żydów.

Bohdan Piętka

Dzial: