Krystyna Mastalska nie żyje

mastalska.jpg
W wieku 91 lat zmarła w Krakowie Krystyna Mastalska, była łączniczka Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW), kurier AK, członki Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (NZW) po wojnie, aresztowana w 1946, skazana w 1953 roku na trzy lata. Aktywna działaczka organizacji katolickich – w tym na początku lat 80. PZKS, od 1992 roku w SND. Poniżej jej życiorys zamieszczony w „Encyklopedii Solidarności”:

Krystyna Brzewska-Mastalska, ur. 26 VII 1925 w Ulanowie. Absolwentka historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim (1952).

1939-1942 niosła pomoc uciekinierom i rannym w kampanii wrześniowej, następnie sanitariuszka, łączniczka, kolporterka ulotek w NOW. 1942-1945 łączniczka, transport broni, kurier w AK, uczestniczka tajnych kompletów w zakresie szkoły średniej i konserwatorium (fortepian), członek chóru Filharmonii Krakowskiej (przepustkę wykorzystywała w pracy konspiracyjnej), poddawana rewizjom przez Gestapo. 1944-1989 organizatorka i kolporterka wydawnictw niezależnych (głównie środowisk narodowych) w Krakowie, m.in. twórczości Feliksa Konecznego, Romana Dmowskiego, Jędrzeja Giertycha, Wacława Sobieskiego (Historia Polski), „Spotkań. Niezależnego Pisma Młodych Katolików”, „Szczerbca”, „Gońca Małopolskiego”, „Hutnika”; druk i kolportaż ulotek, okolicznościowych kartek i kopert; w l. 80. inicjatorka i organizatorka pisma „Obowiązki Polaków”.

1945-1946 instruktor w NZW (pseud. 8010). 5 VII 1946 aresztowana w Trzebieszowicach k. Kłodzka po nadaniu informacji przez radiostację (szyfrantka) o planowanym zamachu na gen. Władysława Andersa we Włoszech, uwolniona 28 III 1947 w ramach amnestii. 1946-1956 wielokrotnie zatrzymywana i aresztowana, brak możliwości zatrudnienia, poddawana próbom werbunku przez UB, w 1948 pozbawiona stypendium na UJ. W l. 50., 60., 70. szykanowana przy świadczeniach socjalnych. 1951-1952 kasjerka w Centrali Aptek Społecznych w Krakowie. 4 VII 1953 ponownie aresztowana, w III 1954 skazana przez Wojskowy Sąd w Krakowie na 3 lata więzienia za zdradę tajemnicy państwowej (w rzeczywistości za odmowę współpracy), przetrzymywana w obozie pracy w Gronówku k. Leszna, następnie w szpitalu więziennym w Lesznie, ZK w Poznaniu i Grudziądzu, zwolniona warunkowo X/XI 1954. 1957-1960 pracownik administracyjny, następnie zaopatrzenia w Zjednoczeniu Robót Inżynieryjnych. 1960-1961 pracownik zaopatrzenia w Robotniczej Spółdzielni Pracy Wyrobów Chemicznych Spoiwo. 1961-1967 prace chałupnicze (dziewiarstwo) w Spółdzielni Pracy Tkaczy i Dziewiarzy.

1967-1975 kolejno sprzedawca, asystent antykwariusza, antykwariusz, kierownik salonu w Państwowym Przedsiębiorstwie Desa. 1968-1975 członek Klubu Miłośników Teatru. 1975-1976 aresztowana na 9 miesięcy, przetrzymywana w Krakowie, następnie w AŚ w Myślenicach, oskarżona o malwersacje, w 1975 zwolniona z pracy, w 1976 16-krotnie odmówiono jej zatrudnienia. W l. 70. i 80. organizatorka i właścicielka biblioteki wydawnictw niezależnych przy ul. Św. Sebastiana. Od 1976 na rencie (inwalida wojenny). W 1977 uczestniczka marszu po śmierci Stanisława Pyjasa.

Od IX 1980 zaangażowana w organizowanie MKZ w Krakowie; XI 1980 – I 1981, podczas pobytu w Belgii i Francji, organizowała materiały drukarskie i pieniądze dla „S”, upoważniona do reprezentowania małopolskiej „S”; w 1981 koordynator w dystrybucji darów z zagranicy, podlegały jej magazyny z żywnością i odzieżą, odbiorcami zakłady pracy; w 1981 pracownik Sekcji Warunków Pracy, Płacy i Spraw Socjalnych w ZR „S” Małopolska; założyła Koło Rencistów i Emerytów „S” przy ZR oraz Koła Kombatantów AK przy „S” w Małopolsce (wraz z Wiesławem Żakowskim, Walerianem Gołuńskim, Włodzimierzem Żychowiczem, Jerzym Wesołowskim); członek Tymczasowej Krajowej Komisji Koordynacyjnej „S” z ramienia Krajowej Sekcji Emerytów i Rencistów „S”; prowadziła akcję wieszania krzyży w szkołach i domach dziecka (m.in. ze Stefanem Kubowiczem); 17 V 1981 uczestniczka białego marszu po zamachu na Jana Pawła II, następnie 7 VIII 1981 przeciwko zubożeniu.

13-15 XII 1981 uczestniczka punktu informacyjnego „S” w Collegium Novum UJ, druk i kolportaż ulotek, następnie do 23 XII 1981 w ukryciu u Czesławy Bigaj. XII 1981 – 1983 w Komisji Charytatywnej Episkopatu Polski w Krakowie przy klasztorze Dominikanów, organizatorka pomocy dla rodzin internowanych i uwięzionych, współpracowała z Władysławem Skrzydlewskim OP i o. Janem Andrzejem Kłoczowskim. W l. 80. związana ze środowiskami narodowymi: spotkania, organizowanie kolportażu wydawnictw i pomocy materialnej; wielokrotnie zatrzymywana, inwigilowana, groźby aresztowania. 1982-1989 uczestnik Mszy św. za Ojczyznę. Od 1983 w Polskim Związku Katolicko-Społecznym, w l. 80. prowadziła sekretariat krakowskiego oddziału, uczyła dzieci pieśni patriotycznych. 1987-1989 w Stowarzyszeniu Odpowiedzialność i Czyn. 1987-1995 organizatorka pomocy materialnej dla Polaków w Lidzie (ZSRS/Białoruś).

Od 1989 w Stronnictwie Narodowym, w zespole reaktywującym SN, następnie sekretarz Okręgu Krakowskiego, członek Komitetu Politycznego i Konwentu Seniorów, wiceprzewodnicząca Prezydium Komitetu Głównego, od 1991 w Instytucie Historycznym im. Romana Dmowskiego.

Odznaczona czterokrotnie Medalem Wojska (Londyn 1948), Krzyżem Armii Krajowej (Londyn 1983), Odznaką Pamiątkową Żołnierzy NOW-AK (1990), mianowana na stopień podporucznika WP (2000).
X 1981 – 18 VIII 1983 rozpracowywana przez Wydział III-A/V KW MO/WUSW w Krakowie w ramach SOS krypt. Baśka.

Na zdjęciu: w Krakowie 6 VI 2014 roku podczas wręczania medali pamiątkowych z okazji 150-lecia urodzin Romana Dmowskiego.

Dzial: